• Erik de Bruin

SIMAV wil molens dichterbij brengen

REGIO Stichting tot Instandhouding van Molens in de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden zorgt er al ruim zestig jaar voor dat de beeldbepalende molens in ons polderlandschap blijven draaien. ,,Gemiddeld ongeveer 250.000 omwentelingen per jaar zodat de mechaniek niet kapot gaat", vertelt Peter de Waard, de kersverse nieuwe voorzitter. Hij wil het werk van SIMAV tastbaarder maken. Onder andere om nieuwe gelden te kunnen werven. 

door Erik de Bruin

Die zijn hard nodig. De stichting komt 2,5 miljoen euro te kort. De Waard: ,,We beheren 33 molens. Van Kinderdijk tot Lexmond en van de Merwede tot de Lek. Jaarlijks besteden we daar ongeveer 350.000 euro aan. Puur om ze te onderhouden." Het geld komt onder andere van het rijk. ,,Per molen maximaal 60.000 euro per zes jaar", rekent de 58-jarige Nieuw-Lekkerlander voor. ,,Een molen wordt om de zes jaar gekeurd. Zodra die volledig binnenstebuiten is gekeerd, weten we wat er moet gebeuren." Het genoemde tekort is gebaseerd op inspectierapporten. ,,Het geeft het totale, tussen aanhalingstekens, achterstallig onderhoud aan dat we ooit moeten zien weg te werken", legt De Waard uit. ,,Het verleden leert dat er wel eens onverwachte dingen gebeuren. Om de zoveel tijd wordt dan ineens een bulk geld beschikbaar gesteld dat vermoedelijk in allerlei potjes is blijven zitten." De Waard is accountant geweest bij het gerenommeerde KPMG en werkte ook als financieel directeur (en later algemeen directeur) bij een technische groothandel in Dordrecht en weet hier dus alles van. Zeven miljoen kreeg de molenstichting overgemaakt in de periode 2008-2013. ,,Vanaf het begin van de economische crisis, maar op zich was dat niet zo vreemd. Het was mede bedoeld om steun te geven aan  bouwprojecten. We hadden er baat bij, maar de molenmakers natuurlijk ook. Ze konden al het werk bijna niet aan." Hij verwacht dat zo'n financiële impuls ooit weer zal worden gegeven. ,,Maar wanneer en hoeveel weten we natuurlijk niet. Wat ik belangrijk vind is om ook andere wegen te bewandelen. Daarvoor is het zaak om de molens dichterbij de streekbewoners te brengen. Natuurlijk weet iedereen die hier woont dat er veel molens zijn, maar wat weten we er nu echt van?  En zijn we eigenlijk wel trots op ons historisch erfgoed?"

 

'RECREATIEVE KANSEN' Bekendheid en betrokkenheid, daar draait het volgens De Waard, die zijn hele leven tal van bestuurlijke functies heeft uitgeoefend en onder meer gouverneur is geweest van de Rotary in Zuidwest-Nederland, in hoge mate om. ,,Ook al zullen we er als SIMAV zijnde zelf geen geld mee verdienen, we kunnen onze historische molens wel inzetten als uithangbord voor de regio. Er liggen kansen op recreatief gebied." Een vergelijking met de Kinderdijkse molens, het werelderfgoed in de noordwesthoek van de Waard, is snel gemaakt. Hij wijst echter direct op een groot verschil. ,,De reden dat daar zoveel toeristen (hoofdzakelijk uit het buitenland) op afkomen, heeft vooral te maken met het feit dat de molens zo dicht bij elkaar liggen. Om 'onze' molens te bezichtigen moet je door de hele polder touren. Voor toeristen een brug te ver, voor recreanten niet. Neem de 65-plusser van tegenwoordig, ik ben er zelf bijna één. Dat is een kras persoon die voortdurend uitstapjes maakt. Varen, fietsen, wandelen .... dat kun je hier uitstekend doen. Ondertussen ervaar je de pracht en de grootsheid van de molens, die over de hele streek zijn verspreid en waarvan er vele, in tegenstelling tot de nog relatief jonge Kinderdijkse molens die uit de negentiende eeuw dateren, al vier- tot vijfhonderd jaar oud zijn."

 

'SAMENWERKING ZOEKEN' ,,En die bovendien", zo vervolgt hij, ,,allemaal een verhaal vertellen. Een verhaal over de streek. Wat heeft zich hier afgespeeld? Neem de twee Gorcumse molens aan de Grote Schelluinsekade die er ook vorig jaar bij zijn gekomen (de Oost- en de Westmolen, red.). Die zijn in de tijd van Napoleon platgebrand en daar vlak na, toen ons eigen koninkrijk ontstond, weer opgebouwd. De Hofwegense Molen in Bleskensgraaf idem dito, maar dan drie eeuwen daarvoor. In 1513 in de fik gestoken door zich terugtrekkende Gelderse troepen en een jaar later alweer herbouwd." Nog opmerkelijker: de replica van deze middeleeuwse molen is nog altijd te bewonderen. ,,Rond 1600 kende de Alblasserwaard-Vijfheerenlanden 275 molens, 150 jaar later 165 en nu zijn er nog maar 56", somt De Waard op. ,,Gelukkig viel op tijd het kwartje dat de in verval geraakte molens, die dankzij de gemalen geen waterbeherende functie meer hadden, beschermd moesten worden omdat anders uniek cultureel en historisch erfgoed verloren zou gaan. Dat hadden de gemeenten in deze regio goed bekeken." Zij richtten samen met de verschillende hoogheemraadschappen (inmiddels één Waterschap Rivierenland, zoals er ook nog 'maar' elf gemeenten zijn) in 1956 de SIMAV op onder aanvoering van de Gorcumse burgemeester Ridder van Rappard. Diens rechterhand, de gemeentesecretaris van de Arkelstad, ging bij wijze van spreken met de pet rond. Het huidige bestuur doet dat in feite nog steeds. Naast het rijk dragen ook de provincie Zuid-Holland en de gemeenten bij aan de instandhouding van de zo karakteristieke molens. Als het aan De Waard ligt mag daar wat laatstgenoemde betreft best een schepje bovenop. ,,De gemeentelijke subsidie bedraagt nog geen duizend euro per jaar per molen. In mijn optiek kun je best stellen dat ze voor een dubbeltje op de eerste rang zitten. Aan de andere kant: wat doen we eraan om de molens op het netvlies te brengen van de samenleving? Te weinig vind ik, al is de pr-commissie goed bezig. We moeten opener zijn, zichtbaarder. Interactie en samenwerking zoeken. Met recreatieve voorzieningen als bed & breakfasts en theetuinen, maar ook met historische verenigingen en het onderwijs. Bedrijven schreeuwen om jongeren die technisch zijn geschoold. Laat leerlingen de binnenkant ofwel het raderwerk van een molen zien. Ze zullen versteld staan van deze eeuwenoude basistechniek."

 

VRIJWILLIGERS De Waard hoopt de komende tijd nieuwe mensen die net zo begeesterd zijn aan zijn zijde te krijgen. ,,Dat is in praktische zin nodig aangezien de stichting (die 65 vrijwilligers telt waarvan 45 molenaars, red.) vergrijst. Daarnaast is vers bloed natuurlijk altijd fijn. Zeker als dit gepaard gaat met nieuwe ideeën. We zoeken vooral mensen met een bouwtechnische achtergrond want het onderhoud aansturen vergt specifieke kennis. Aan het eind van het jaar stopt onze secretaris. Daarnaast zoeken we versterking op het gebied van ict en promotie. Gelukkig komen er de komende jaren veel pensionado's bij. Ook wat dat aangaat zou dit voor ons wel eens een vruchtbare tijd kunnen zijn. Wat ik al zei: er liggen kansen."